قاعدهء فراغ قاعدهء فراغ : از قواعد فقهى . قاعدهء فراغ از قواعد مهم ومشهور فقهى وعبارت است از حكم به صحّت عملي كه درستى آن مشكوك است ، بعد از فارغ شدن از آن . از آن در باب صلات ونيز كتب قواعد فقهى سخن گفته‌اند . برخى نيز رسالهء مستقلى در خصوص آن نگاشته‌اند . أصل عملي يا اماره : آيا قاعدهء فراغ اصلى عملي ( - - ) أصل عملي ) است كه وظيفهء انسان را هنگام شك بيان مىكند يا آنكه از امارات ( - - ) اماره ) است ومتكفل بيان حكم واقعي مىباشد ؟ مسئله اختلافى است . 1 قاعدهء فراغ وتجاوز : در فقه از دو قاعدهء فراغ وتجاوز در كنار هم ياد مىشود . آيا اين دو قاعده در أصل يكىاند يا هر كدام قاعده‌اى مستقل وجدا از ديگرى است ؟ ديدگاهها مختلف است . برخى در تفاوت دو قاعده گفته‌اند : قاعدهء فراغ ناظر به شك در صحّت تمامى عمل پس از فراغ از آن است ، مانند شك در صحّت نماز پس از فراغت از آن ؛ ليكن قاعدهء تجاوز ناظر به شك در انجام دادن جزء پيشين پس از دخول در جزء بعدى است ، مانند شك در به جا آوردن ركوع پس از رفتن به سجده . برخى ديگر گفته‌اند : شك يا در صحّت آنچه انجام گرفته مىباشد با علم به انجام دادن آن ؛ خواه مشكوك تمامى عمل باشد يا بخشي از آن ، ويا در به جا آوردن عمل ، نه صحّت آن . در فرض نخست ، قاعدهء فراغ جارى وحكم به صحت همهء عمل ويا جزء آن مىشود ودر فرض دوم ، قاعدهء تجاوز جارى وحكم به انجام گرفتن جزء مشكوك مىگردد . 2 قاعدهء فراغ وأصل صحّت : تفاوت قاعدهء فراغ وأصل صحّت اين است كه محل جريان قاعدهء فراغ ، عمل مشكوك خود فرد است ؛ ليكن محل جريان قاعدهء صحّت ، عمل مشكوك ديگرى است . البتة اين تفاوت بنابر قول به عدم جريان قاعدهء صحّت در عمل خود فرد است . ضمن آنكه قاعدهء فراغ به شك بعد از پايان